İRANLI BİLGİN ABDULCEVÂD EL-İRÂNÎ ET-TEHRÂNÎ’NİN FARSÇA MEDHİYESİ

Özet: Bu makalede, Hicaz ve İstanbul'da Osmanlıların yaptığı hizmetleri görerek çok etkilenen İranlı bilgin Abdulcevâd el-İrânî et-Tehrânî'nin, dönemin padişahı II.Abdulhamid'e teşekkür mahiyetinde yazdığı Arapça ve Farsça medhiyenin değerlendirmesi yapılarak metni verilmiştir.
Anahtar kelimeler: Abdulcevâd el-Irânî et-Tehrânî, II. Abdulhamit, Osmanlı, Hicaz, İstanbul, Arapça, Farsça, medhiye.

Persian Eulogy of Iranian Scholar Abduljewâd el-İrânî et-Tehrânî
Summary: In this article, the evaluation of Arabic and Persian eulogy for the sultan of the period II. Abdulhamîd, which was written as a gratitude by Persian scientist Abduljewâd el-İrânî et-Tehrânî, who was very influenced upon seeing the services that Ottomans performed in Istanbul and Hijaz, is made and the text is given.
Keywords: Abduljewâd el-İrânî et-Tehrânî, II.Abdulhamîd, Ottomans, Hijaz, Istanbul, Arabic, Persian, eulogy.

Çalışmamızın konusunu oluşturan medhiye, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde Y.A.HUS. 506/49 numara ile kayıtlıdır. İranlı alimlerden Reisu’l-muhaddisîn Abdulcevâd el-İrânî et-Tehrânî tarafından 1324/1906 tarihinde kaleme alınan bu medhiye, İran sefiri tarafından sadârete iletilmiş ve aşağıda transliteresini verdiğimiz bir üst yazıyla Sadrazam tarafından Padişaha sunulmuştur:
“Bâb-ı Âlî
Dâire-i Sadâret
Âmedî-i Dîvân-ı Humâyûn
1425
Medâyih-i seniye-i cenâb-ı hilâfetpenâhîyi hâvî ulemây-ı İrâniye’den re’îsu’l-muhaddisîn Abdulcevâd Efendi tarafından tanzim ve İran Sefiri cânibinden tevdi’ kılınan manzûme leffen irsâl-i sûy-i devletleri kılınmış olmağla efendi-yi mûmâ ileyhe atiye-i seniyye tertibinden üç bin kuruş itâsı hakkında her ne vech ile emr u fermân buyrulur ise mantûk-ı celîlî infâz olunur efendim.
fî 17 Receb 324, 23 Ağustos 1322 [6 Eylül 1906]
Sadr-ı A’zam”
Abdulcevâd el-İrânî et-Tehrânî tarafından II. Abdülhamit’e sunulan medhiye, Arpaça ve Farsça teşekkürü içermektedir.
Hac için Hicaz’a gittiğini ifade eden müellif, orada adaleti, güveni ve Osmanlılar’ın oraya yaptıkları hizmetleri görünce, hilafet merkezi olan İstanbul’a geldiğini belirtir. Müellif, İstanbul’da yapılan hayır işlerini, askerî düzeni görüp, sultana teşekkür olarak muhtasar bir yazı kaleme almayı kendini zorunlu hisseder.
Bunun akabinde değişik bahirlerde Arapça ve Farsça nesir ve şiirlerle padişahın adaletinden, güzel özelliklerinden, iyi ahlakından, cömertliğinden ve dünyada bir benzerinin bulunmadığından söz eder.
Peygamberimizin “Sultanlara saygı gösterin ve onlara değer verin. Çünkü onlar, Allah’ın yeryüzündeki kudreti ve gölgesidir” hadisi gereğince bütün insanların ona dua etmesi gerektiğini; onun otuz yılı aşkın halifeliği boyunca hiç bir Cuma namazını kaçırmadan halkla birlikte kıldığını; onun döneminde müslümanlar arasındaki birliklerin ortaya çıktığını; yüce Allah’ın “Allah'ın mescidlerini, ancak Allah'a ve ahiret gününe inanan, namazı kılan, zekatı veren ve Allah'dan başkasından korkmayan kimseler imar ederler” (Tevbe, 18) buyurduğu gibi mescitlerin imar edildiğini; bilime değer verilerek okulların ve kütüphanelerin arttığını; yine Allah’ın “Kim de bir nefsin yaşamasına sebep olursa, bütün insanları yaşatmış gibi olur” (Mâide, 32) buyruğuna binaen akıl hastaları için tımarhaneler, diğer hastaların tedavisi için de hastaneler inşâ ettirdiğini; “Size sırf Allah rızası için yemek yediriyoruz” (Dehr, 9) âyetine uyarak da güçsüzler içir dârülacezeler yaptırarak karınlarını doyurduğunu; hacıların refâhı için ez-Zubeyde nehrini imâr ettiğini; Hicaz demiryolunu yaptırdığını ve bu hayırlı faaliyetlerinin devam ettiğini ifade etmektedir.
Bütün insanların, Allah’ın “Allah'a itaat edin, Peygambere de itaat edin ve sizden olan emir sahibine de itaat edin.” (Nisâ, 59) şeklindeki buyruğuna uyarak ona itaat etmeleri gerektiğini anlatan müellif; sultana, ailesine ve çocuklarına dua edererek, ordusu ve askerleri için Allah’tan zafer, güç ve yardım dilemektedir.

بسمه تعالی
﴿أطيعوا الله و أطيعوا الرّسولَ و أولی الامرِ مِنْکُمْ﴾ [59/4]
بسم الله الرحمن الرحيم
الحَمْدُ لِلّهِ و الصّلوةُ و السّلامُ عَلَی مُحَمّدٍ و آلِهِ و صَحْبِهِ و مَنْ والاهُ و بَعْدُ، فَيَقولُ العَبْدُ الآثِم1 السّيِّدُ عَبْدُ الجَوادِ الايرانی الطّهرانی بِأنّی لَمّا تَوَجَّهْتُ إلَی الحِجازِ قاصِداً لِزِيارَةِ البَيْتَيْنِ الکَريمَيْنِ و [آ3] الْحَرَمَيْنِ الشَّريفَيْنِ و رَأَيْتُ ما فيها مِنَ العَدْلِ و الإنْصافِ و الأَمْنِ و الآمانِ و تَرْويجِ الدِّينِ الحَنيفِ و تَشْييدِ المِلّةِ البَيضاءِ و إِعْلاءِ کَلِمَةِ التَّوحيدِ و غَيْرِ ذَلِکَ مِنْ آثارِ الدَّوْلَةِ العُثْمانِيَةِ صانَها اللهُ عَنِ الحَوادِثِ الدَّهْرِيَّةِ و راجَعْتُ إلَی دارِ الخلافَةِ عَلِيَّةِ اسلامبول و رَأَيْتُ ما فيها مِنَ الآثارِ الخَيْرِيَّةِ و وُجوهِ البَرِيَّةِ و انْتِظاماتِ العَسْکَرِيَّةِ و سائِرِ البَرَکاتِ الظّاهِرَةِ أَلْزَمْتُ نَفْسِی بِتَسْطيرِ وَرَقَةٍ مُخْتَصَرَةٍ مُشْتَمِلَةٍ عَلَی الشُّکْرِ مِنْ حَضْرَةِ السُّلْطانِ، أُعْنِی بِذَلِکَ المَلِکَ العادِلَ و السُّلْطانَ الکامِلَ الفاضِلَ و العَلَمَ العالِمَ الباذِلَ، أَميرَ المؤمِنينَ، قَهْرُمانَ الماءِ و الطّينِ، ظِلَّ اللهِ المَمْدودَةَ فِی الأَرَضينَ، مُرَوِّجَ شَريعَةِ سَيِّدِ المُرْسَلينَ و الْمُعانِدَ لأَعْداءِ الدّينِ [ب3] و النّاصِرَ لِشَرائِعِ النَّبِييّنَ، غِياثَ المَکْروبينَ و غَوْثَ المَلْهوفينَ، مَلاذَ الدّينِ، عَوْنَ المَظْلومينَ و المُنْتَقِمَ مِنَ الظّالِمينَ، خادِمَ الحَرَمَيْنِ الکَريمَيْنِ و إِمامَ المَسْجِدَيْنِ الشَّريفَيْنِ و سُلْطانَ البَرَّيْنِ و البَحْرَيْنِ، السُّلْطانَ بنَ السُّلْطانِ بنِ السُّلْطانِ و الخاقانَ بنَ الخاقانِ بنِ الخاقانِ سَيِّدَنا و مَوْلانا عبد الحميد خان.
الشّعر [من الطويل]
وَ مـِنْ کـُلِّ فـَضْلٍ فِی أنامـِلـِهِ بَـحـْرُ
هُوَ الـجامِعُ الـحاوِی الفَـضـائِـلِ کـُـلِّها
هـُوَ الفـَرْدُ فَـوْقَ الأَرْضِ و المُنْعِمُ البِـرُّ
فَـسَـيِّــدُنـا عَـبـد الـحمـيـد و ظِـلّـه
لِکـُلِّ عَـزيــزٍ فِـی الزَّمـانِ بِـهِ فَـخْـرُ
هُـوَ العِــزُّ فِـی هَـذا الـزَّمــانِ بِأَهْـلِـهِ
فَـمِـنْ نـورِهِ السـّامِی قَـدِ اقْتَبَسَ البَدْرُ
[آ4] حَمـيدٌ بِأَخْلاقٍ و مَـحْمـودُ سـيرَةٍ
أقَلُّ المُلوکِ عَيْشاً و راحَةً و أَکْثَرُهُمْ عِناءً و مِحْنَةً و أَشَدُّهُمْ تَفَضُّلاً و رَأْفَةً و إَلْيَنُهُمْ قَلْباً و کَلِمَةً و أَحْسَنُهُمْ صورَةً و سيرَةً و أوْسَعُهُمْ صَدْراً و أصْفاهُمْ سَريرَةً.
الشّعر [مضارع]
آمـد ز تـيـغِ حـادثـه در بـارة امـان
اقـصـای بـرّ و بـحـر ز تأييدِ عـدلِ او
گل با شکفتن آمـد و بلبـل به بوستان
بوی چمن بر آمد [و] برفِ جبل گُداخت
و آنروزگار رفت که گـرگی کند شبان
آن دور شد که ناخنِ درّنده تـيز داشـت
از قيروان عنـان بکشد تـا بـه قيروان
[ب4]شاهيکه عرضِ لشکرِمنصورگر دهد
ننوشته اند بـر هـمه شـهنامه در جهان
مُلکی بدين سياست حُکمی بدين نـسق
[من البسيط]
فَـکُـلّـُنـا بِـکَ مَـسْرورٌ و مُـنْـغَـبِـطُ
تَـکـامَلَتْ فـيکَ أَوْصافٌ خُـصِصْتَ بِها
و الـنَّـفْـسُ واسِـعَـةٌ و الجـودُ مُنْبَـسِطُ
و الـعَـدْلُ جـارِيَـةٌ و الحُـکْمُ قـاطِـعَـةٌ
[متقارب]
کـه عقلست حـيران در اطـوار ِ او
چـگـونـــه دهــم شـرحِ آثــارِ او
کـنـم روی بـر حـضـرت ِ کـبـريـا
[آ5] بر آرم به اخـلاص دستِ دعـا
بـه اسـرارِ اسـمـاءِ حُـسَـنـای تـو
کـه يا رب بـه آلاء و نُـعـمای تو
به جـاهِ رسـول و بـخُـلـقِ عظـيـم
به حقِ کـلامـت کــه آمــد قــديم
بـه اقـبـال هـمواره بـا تاج و تخت
کـه شاهِ جهان بـاد پـيـروز بـخـت
[من الوافر]
و مُـشْـتَـهِرٌ عَـلَـی رُغْـم ِ الاعـادی
لَـقَـدْ جَـمَـعَـتْ خَـليـفَـةُ کُلِّ مَجْدٍ
بِـمَـوْجـودٍ إلَـی يَـــوْم ِ الـتَّــنــادِ
[ب5] و لَيْسَ کَـمِـثْـلِهِ فِی غَيْر ِ مُلْکِی
[رمل]
بـر زمـيـن مـالـيـده فـرقِ فرقدين
آسـمــان در زيـر پـای هـمّـتــت
وی ربـوده گـوی عـقـل از اعقلين
ای نهاده پـای رفـعـت بـر فـلـک
گر کسی گويد جز اين مَيل است و بين
در تو نتوان گفت جز اوصافِ نيک
نيکـنامی مـنـتـشـر در خـافـقـيـن
ای کمال ِ نيکمـردی بـر تـو خـتـم
سـَرْوَرِ آفـاقِ شـمـس المـشـرقـيـن
[آ6] عالِم و عـادل، اميرِ شـرق و غرب
[من الکامل]
إنَّ الـنِّـسـاءَ بِـمِـثْـلِــهِ الـعَـقـيــمِ
عُـقْـمُ الـنِّـسـاءِ فَـلا تَـلِـدْنَ بِـمِثْلِهِ
[مجتث]
به سالها چه تو فرزندِ نيکبخت نزاد
تو آن خليفة صاحبدلی که مادر ِ دهر
به يُمنِ تو در ِ اقبال بر جهان بـگشاد
به روزگارِ تو ايّام دستِ فـتـنه ببست
[من الکامل]
جَـعَـلَ الخِلافَةَ فِـی الإمامِ الـعـادِلِ
إنَّ الّــذی بَـعَـثَ النَّـبِـیَّ مُـحَـمّـَداً
حَتَّی ارْعوُو و أقـامَـهُ مَيْلُ الـمـائِلِ
[ب6] وُسعُ الخَلائِقِ عَـدْلُــهُ و وَقـارُهُ
[رمل]
آنکه درعرصة گيتی است نظيرش مفقود
صاحبِ عالم و عادل، حَسَنُ الخُلُق ِ کريم
به توانگردلی و نيک نهادی مـشـهود
به جوانمردی و درويش نوازی مشهـور
نامِ حاتم نتوان برد ازين بيش بـه جود
ذکرِ آصف نتوان کرد ازين بيش بـه ضل
هيچ درمانده نرفت از درِ فضلش مردود
هيچ خواننده نماند از گفتِ خيرش محروم
[آ7] فالْواجِبُ عَلَی النّاسِ الدُّعاءُ لِحِفْظِ وُجودِ الأقْدَسِ الأعْلَی فی مَضانِ الإجابَةِ و تَوْقيرِهِ فی حَضْرَتِهِ و غَيْبَتِهِ لِقَوْلِهِ عَلَيْهِ الصّلوةُ و السّلامُ <وَقِّروا السَّلاطين و بَجِّلوهُمْ فَإنَّهُمْ عِزُّ اللهِ و ظِلُّهُ فی الأرْضِ>2، لا سِيَّما هَذا السّلطان الرَّؤف و المَلِک العَطوف الَّذی لَمْ يُفَوِّتْ عَنْهُ فی مُدَّةِ ثَلاثينَ عامَ أوْقاتِ خِلافَتِهِ صَلوةَ جُمْعَتِهِ مَعَ النّاسِ جُمْعَةً واحِدَةً و فی عَصْرِهِ ظَهَرَتْ الإتّحاداتُ فيما بَين المُسْلِمين و عُمِّرَتْ المَساجِدُ تَعْظيماً لِقَوْلِهِ تَعالَی ﴿إنّما3 يَعْمُرُ مَساجِدَ اللهِ﴾ [18/9] و کَثُرَتِ المَدارِسُ و المَکاتِبُ حِفْظاً لِلْعُلومِ و تَجْليلاً لَها و تَعْظيماً لِشَعائِرِ اللهِ و بَنَی بُيوتاً لِمُعالَجَةِ المَجانينِ و بُيوتاً لِمُعالَجَةِ المَرْضَی مِنَ المُسْلِمينَ حِفْظاً لِلنُّفوسِ، قالَ اللهُ تَعالَی ﴿مَنْ أحْياها4 فَکَأنّما أحْيا النّاسَ جَميعاً﴾ [32/5] و [ب7] جَعَلَ بُيوتاً لِلْعَجَزَةِ و يُطْعِمُهُمْ لِوَجْهِ اللهِ، قالَ اللهُ تَعالَی ﴿إنّما نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللهِ﴾ [9/76] و عَمَّرَ نَهْرَ زبيدة طَلَباً لِرَفاهِيَةِ الحُجّاجِ و زُوّارِ البَيْتِ، عَوَّضَهُ اللهُ بِذَلِکَ جَنّاتاً تَجْرِی مِنْ تَحْتِها الأنهارُ و أصْلَحَ طَريقَ الحِجازِ بِسِکَّةِ الحَديدِ و الشَّمَنْدَفَرِ و لَمْ يَزَلْ و لا يَزالُ يَبْذُلُ جُهْدَهُ فِی إصْلاحِ حالِ النّاسِ و تَرْويجِ الدّينِ و نَصْرِهِ شَريعَةَ سَيِّدِ المُرْسَلينَ و مَنْعِ الزِّناء و شُرْبِ الخُمور و الإجْهار بالکَبائِرِ حِفْظاً لأحْکامِ القُرآنِ المُبين.
الشعر [من السريع]
مَـجْـرَی النُّجـومِ الزّهـرِ فِـی الأُفُقِ
أوْصـافُـکُـمْ تـجــرِی أحـاديـثـهــا5
تُـسْـنِـدُهـا الـرّکْـبـانُ فِـی الطُّـرُقِ
کَـمــا أحـاديــثُ الـنَّـدَی عَـنْـکُـمُ
[مجتث]
بـر آستـانِ جلالت نمانْد جـای قدم
[آ8] ز سـر نهادنِ گردنکشان وسـالاران
اسير بـاد به زنـدانِ ساکـنـانِ عـدماگر دو ديـدة دشمن نمی تـواند ديـد
کـه دوستان همه شادند گو بمير از غم
وجودِ هر کـه نخواهد دوامِ دولتِ تو
که تشنگان به فرات و پيادگان به حرم
چنان به عدلِ تو مشتاق بوددولت و مُلک

و ما أَحْسَنَ ما قالَهُ بَعْضُ الأُدَباءِ: <طاعَةُ السُّلْطانِ هُدیً لِمَنِ اسْتَضاءَ بِنورِها و الخارِجُ عَنْ طاعَةِ السُّلْطانِ مُنْقَطِعٌ مِنَ العِصْمَةِ، بَرئٌ مِنَ الذِّمَّةِ.> قالَ اللهُ [ب8] تَعالَی ﴿أطيعوا الله و أطيعوا الرّسولَ و أولي الأمرِ مِنْکُمْ﴾ [59/4] و نَسْئَلُ اللهَ تَعالَی بِشَأنِهِ العَظيمِ و نَبِيِّهِ الکَريمِ و العُلَماءِ و الصِّدّيقينَ و الأنْبِياءِ المُکَرَّمينَ و الأوْصِياءِ المَعْصومينَ و العُلَماءِ المُرَوِّجينَ و الشُّهَداءِ فِی طَريقِ الدّينِ و العُبّادِ و الزّاهِدينَ و الأُمَناءِ و الرّاشدينَ و الصُّحُبِ المُقَرَّبينَ و المَلائِکَةِ الکَرّوبِيّينَ و القُرآنِ المُبينِ أنْ يَحْفِظَهُ مِنَ البَلاءِ جَميعِها أرْضِيّاً و سَماوِيّاً، بَحْرِيّاً و فَيافِيّاً، و أنْ يُدَوِّمَ دَوْلَتَهُ و يُخَلِّدَ مُلْکَهّ و مَمْلَکَتَهّ و يُطَوِّلَ شَوْکَتَهّ و سَلْطَنَتَهُ و يُسَلِّمَ أوْلادَهُ و عَشيرَتَهُ و مَنْ يَتَعَلَّقُ بِحَضْرَتِهِ الأقْدَسِ الأعْلَی حَسَباً و نَسَباً و مَنْ يَبْذُلُ جُهْدَهُ فِی حِفْظِ وُجودِهِ الأعْلَی و حَراسَتِهِ و نَسْئَلُ اللهَ أنْ يَحْفِظَ جُنْدَهُ و عَسْکَرَهُ و نَرْجو اللهَ [آ9] تَعالَی أنْ يَنْصُرَهُمْ و يُقَوّيَهُمْ عَلَی أعْداءِ الدّينِ آمين يا رَبِّ العالَمينَ و صَلَّی اللهُ عَلَی محمّدٍ و آلِهِ الطّاهِرينَ و صَحْبِهِ الرّاشِدينَ رِضْوانُ اللهِ عَلَيْهِمْ أجْمَعينَ.
و أنا الجانِی الفَقير السّيِّد عبد الجواد الايرانی الطّهرانی
١٣٢٤ هجری

Yeni yorum gönder

Bu alanın içeriği gizlenecek, genel görünümde yer almayacaktır.
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <img> <b> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Sponsorlu bağlantılar

Son yorumlar